آخرین ویرایش : August 27, 2012

میرزا حسن مستوفی الممالک

مناصب و مشاغل


نخست وزیر

حکومت پهلوی

( از ۱۳۰۵/۰۳ه.ش. تا ۱۳۰۶ه.ش. )
تنها رئیس الوزرای دوران قاجاریه است که در اوایل سلطنت رضا شاه به مقام نخست وزیری رسید. دوران زمامداری او کوتاه بود. الغاء کاپیتولاسیون و مقدمات احداث راه آهن سرتاسری ایران در دوران زمامداری او انجام گرفت. بعد از کناره گیری از این مقام نیز، تا هنگام مرگ خود در سال 1311، مورد توجه و علاقه رضا شاه بود.

حکومت قاجار

( ۱۲۸۹ه.ش. )

- مستوفي در 38 سالگي در سوم مرداد 1289 ه.ش اولين كابينه خود را به مجلس دوم معرفي كرد. مهمترین واقعه دوره اول ریاست وزرایی او گذراندن قانون خلع سلاح افراد غیرنظامی از مجلس بود. این قانون منجر به درگیری های شدید میان ستارخان و باقرخان با نیروهای دولتی شد. او پس از شش ماه صدارت به سبب مخالفت های مجلس استعفا داد.

حکومت قاجار

( ۱۲۹۲ه.ش. )
دومین دوره نخست وزیری او مقارن با آغاز جنگ جهانی اول بود. او از احمد شاه خواست که برای مصون ماندن ایران اعلام بیطرفی نماید. علیرغم انجام این عمل، ایران صحنه تاخت و تاز قوای روس، انگلیس و عثمانی گردید.

حکومت قاجار

( ۱۲۹۴ه.ش. )
دوره سوم نخست وزیری او (1294 ه.ش) در بحبوحه جنگ بود. او که وزارت خارجه کابینه اش را نیز مدیریت می کرد، قصد انتقال پایتخت به اصفهان را داشت که با دخالت قشون روس که در جنگ متحد انگلیس بود، در کرج متوقف شد. این دوره بحرانی هم بیش از 6 ماه دوام نیاورد.

حکومت قاجار

( ۱۲۹۶ه.ش. )
چهارمین دوره نخست وزیری او (تیرماه 1296 ه.ش) همزمان با قحطی و مشکلات ناشی از جنگ به ناکامی انجامید و صد روز بیشتر ادامه نیافت. مستوفی الممالک استعفا داد و مدت دو سال از حکومت کناره گرفت.

حکومت قاجار

( از ۱۳۰۱/۱۱ه.ش. تا ۱۳۰۲/۰۳ه.ش. )
پنجمین و آخرین دوره نخست‌وزیری او در دوران قاجاریه، از 25 بهمن 1301 ه.ش آغاز شد. در این کابینه نیز وزارت داخله را خود عهده دار شد. رضاخان که در کابینه‌های بعد از کودتا وزیر جنگ بود در دولت مستوفی‌الممالک نیز همین سمت را داشت. با قدرت یافتن رضا خان که خود داوطلب مقام نخست وزیری بود، مستوفی‌الممالک در خرداد 1302ه.ش استیضاح مدرس از وزیر خارجه (محمدعلی فروغی) را بهانه کرد و استعفا داد.

وزیر

وزارت مالیه ایران(دوره قاجار)



مستوفی در کابینه اول محمد ولی خان تنکابنی (سپهدار اعظم)، وزیر مالیه بود. در سومین کابینه محمدولی خان نیز همین مسئولیت را داشت.

نماینده

مجلس شورای ملی ایران

( از ۱۳۰۲/۱۱/۲۳ه.ش. تا ۱۳۰۴ه.ش. )
در دوره پنجم مجلس شورای ملی از تهران به وکالت انتخاب شد. در سال 1304 پس از استعفای موتمن الملک به ریاست مجلس انتخاب شد ولی برای ابراز حق شناسی به قاجاریه در روز رأی گیری برای انقراض قاجاریه از دادن رأی خودداری نمود. در دوره ششم نیز به نمایندگی از تهران انتخاب گردید ولی نمایندگی مجلس را نپذیرفت.

موسس

"مجمع انسانیت" در ایران


مستوفی ­الممالک پس از بازگشت از اروپا، انجمن انسانیت را تشکیل داد و جلساتش را در خانه خود برگزار کرد. ریاست برعهده مستوفی الممالک ونیابت برعهده مصدّق السلطنه و معزالسلطان (معین الملک جدّ دکتر حسابی) بود و همانند دیگرانجمن های عده‌ای مسلّح داشت به نام «سرباز ملّی» تا موقع لزوم از آزادی دفاع کنند.


روابط خانوادگی


نام پدر

دارای رابطه خانوادگی با

میرزا حسین آشتیانی


میرزا حسین آشتیانی پسر عمه میرزا حسن مستوفی الممالک بود.

میرزا هدایت الله وزیر دفتر



میرزا هدایت الله پسرعموی پدر و شوهرعمه میرزا حسن بود و نیابت او را بر مشاغلش تا رسیدن او به سن قانونی را برعهده داشت.

امیر دوست محمد خان معیر الممالک (پنجم)


مستوفی با عصمت‏‌الملوک معیری دختر دوست‌ محمدخان ازدواج کرد.

فاطمه خانم عصمت الدوله


میرزا حسن مستوفی الممالک، داماد عصمت الدوله بود.


میرزا حسن مستوفی الممالک

تاریخ تولد ۱۲۵۴ه.ش.
تاریخ درگذشت ۱۳۱۱/۰۶/۰۶ه.ش.
محل تولد شهر تهران
محل درگذشت شهر تهران
ملیت کشور ایران

توضیحات بیشتر:
  • وی در سن 7 ساگی به اصرار پدر و تایید ناصرالدین شاه، به ریاست دفتر استیفا تعیین و ملقب به «مستوفی الممالک» گشت. در سال 1303ق که پدرش ــ میرزا یوسف ــ درگذشت تمام مشاغل و مسئولیت های وی را به پسر خردسالش میرزا حسن، واگذار شد و و به دستور ناصرالدین شاه، میرزا هدایت الله وزیر (پدر دکتر مصدق) دفتر نیالت اورا برعهده گرفت. مستوفی الممالک در سال 1318ق به اروپا سفر کرد.
  • سال 1325ق، پس از هفت سال به اتفاق میرزا علی اصغر خان امین السلطان به ایران بازگشت و در کابینه ای که او تشکیل داد، وزیر جنگ شد.
  • مستوفی بخش بزرگی از املاک پدری خود را وقف کرد و از جمله باغاتی را در ونک برای احداث دانشگاه برای دختران اختصاص داد. «مدرسه عالی دختران» که بعدها دانشگاه الزهرا نام گرفت، در این زمین‏ها ساخته شد. مستوفی زبان فرانسه را به خوبی می‏‌دانست و مانند پدرش درویش مسلک بود. رفتار بزرگ‌منشانه و گرایش‌های ملی او را نزد عموم طبقات مردم محبوب ساخته بود.
  • مستوفی در جوانی با عصمت‏‌الملوک معیری دختر دوست‌ محمدخان معیرالممالک و عصمت‌الدوله (دختر ناصرالدین‌شاه) ازدواج کرد و صاحب سه ‏پسر و دو دختر شد. پسران میرزا کاظم، میرزا یوسف، میرزا علی و دختران، عفت‏‌الملوک و عزت‌‏الملوک نام داشتند. عفت‏‌الملوک و میرزا یوسف در هنگام حیات پدر درگذشته‌اند. مستوفی پس از بازگشت از اروپا همسران متعدد اختیار کرد وی دارای 9 پسر و 13 دختر بود. دو تن از دختران او با دوتن از پسران دوستعلی معیری (معیرالممالک) ازدواج کردند. در دوران رضاشاه فرزندان مستوفی نام‌‏ خانوادگی «مستوفی‌‏الممالکی» را برگزیدند.
  • مستوفی در ظهر روز یکشنبه 6 شهریور 1311 ه.ش در خانه سردارفاخر حکمت در نزدیکی امامزاده قاسم شمیران، به دلیل سکته قلبی درگذشت. در آرامگاه خانوادگی در ونک به خاک سپرده شد./ ف.م

done in 0.0306 seconds