آخرین ویرایش : July 23, 2012

رضا شاه پهلوی

مناصب و مشاغل


پادشاه

حکومت پهلوی

( از ۱۳۰۴/۰۹/۲۴ه.ش. تا ۱۳۲۰/۰۶/۰۳ه.ش. )
در بیست و چهارم آذر ۱۳۰۴ خورشیدی، رضاخان پهلوی در مجلس موسسان حاضر شد و با ادای سوگند به قرآن رسماً به عنوان سردودمان پهلوی وظایف پادشاهی را به عهده گرفت. مراسم تاج‌گذاری رضاشاه در ۴ اردیبهشت ۱۳۰۵ انجام شد. دوران حکومت 16 ساله رضاشاه را به دو دوره تقسیم می کنند در دوره اول (1310-1304) او با استفاده از مدیران برجسته و روشنفکران به بازسازی ساختارهای اداری پرداخت: مدارس نوین را در کشور گسترش داد، ارتش مدرن ساخت و سیستم قضایی جدیدی بنا کرد. راه آهن و راه های جدید ساخته شد و ...
در دوره دوم حکومت رضاشاه (1320-1310) او روش دیکتاتوری در پیش گرفت. آزادی‌هایی که در جریان انقلاب مشروطه به دست آمده بود در این دوره از بین رفت. بسیاری از رقبا و مخالفان شاه زندانی و در زندان کشته شدند. در میان مقتولان چند نفر از وزیران وی مانند تیمورتاش ، سردار اسعد بختیاری و نصرت‌الدوله، برخی از روسای ایلات مانند صولت‌الدوله قشقایی، برخی از شعرا و ادیبان مانند میرزاده عشقی و فرخی یزدی و تعدادی از نمایندگان مجلس شورای ملی (مانند سید حسن مدرس و ارباب کیخسرو) نیز دیده می‌شوند. مجلس شورای ملی در این دوره جنبه نمایشی پیدا کرد و انتخابات با دستور از بالا و بر پایه فهرست‌هایی از نمایندگان مورد تائید او انجام می‌شد. حتی مصونیت پارلمانی نمایندگان مجلس (مانند جواد امامی، اسماعیل عراقی و رضا رفیع) که همگی از هواداران قبلی رضا شاه بودند سلب شد و آنان نیز دستگیر و زندانی شدند. به همین منظور زندان قصر طراحی و ساخته شد و اولین زندانی آن، سازنده آن یعنی سرتیپ درگاهی بود. در این دوران نه تنها همه گونه فعالیت سیاسی (مانند گروه ۵۳ نفر) که حتی فعالیت‌های اجتماعی زنان نیز متوقف گردید و جراید و روزنامه‌ها تحت انقیاد کامل درآمده و یا تعطیل شدند.

نخست وزیر

حکومت قاجار

( از ۱۳۰۲ه.ش. تا ۱۳۰۴ه.ش. )

در سوم آبان ۱۳۰۲ رضاخان با فرمان احمدشاه قاجار به نخست‌وزیری منصوب شد و شاه نیز پس از چند روز به اروپا رفت و عملا کشور را به رضاخان سپرد. رضاخان در این مدت پایه‌های قدرت خود را استوار کرد، در مراسم مذهبی در مساجد و تکایا شرکت می‌کرد و از وجود شاهزادگان قاجاری پرنفوذ همچون نصرت‌الدوله و صارم‌الدوله در دولت استفاده می‌نمود. در غیاب احمدشاه، عوامل رضاخان اندیشه الغای سلطنت و رئیس جمهور شدن سردار سپه را پیش آوردند. اما تغییر حکومت کشور به جمهوری با مخالفت شدید برخی از روشنفکران و روحانیان همچون ملک‌‍‌الشعرا بهار و سیدحسن مدرس با شکست روبرو شد.

وزیر

وزارت جنگ ایران (دوره قاجار)

( از ۱۳۰۰ه.ش. تا ۱۳۰۴ه.ش. )

پس از کودتای اسفند 1299 ه.ش، رضاخان از احمدشاه لقب سردار سپه گرفت و در کابینه سید ضیاء وزیرجنگ شد و این عنوان را تا سال 1304 ه.ش در کابینه های دیگر حتی زمان نخست وزیری خودش حفظ کرد. در آن زمان به دلیل هرج و مرج سیاسی پس از جنگ جهانی اول، حکومت مرکزی ضعیف بود و قدرت های محلی در نقاط مختلف کشور، خودمختار عمل می کردند. ثبات سياسي کشور در گروي سرکوب قدرت های محلی و برقراری نظم بود، رضاخان سردار سپه با ادغام نیروهای قزاق، ژاندارمری و نظمیه ارتشي قوي تشکیل داد و در طول چهار سال توانست با کارایی و بی رحمی، جنبش جنگل در گیلان، پسيان در خراسان، سردار معزز بجنوردي در شمال خراسان، اقبال‌السلطنه ماکويي در آذربايجان، اسماعيل‌آقا رئيس طايفه کرد شکاک در آذربايجان و شیخ خزعل در محمره را قلع و قمع کند. لياقت سردار سپه در برقراري نظم و امنيت مورد اقبال سياستمداران قرار گرفت و مقدمات رسيدن به پادشاهي او را فراهم کرد.

فرمانده

بریگاد قزاق


در سال ۱۲۹۷ه.ش به فرماندهی آتریاد (تیپ) همدان منصوب شد. او در این سمت بر علیه فرمانده بریگاد یعنی سرهنگ کلرژه کودتایی را به فرماندهی استاروسلسکی، معاون وی با موفقیت اجرا نمود. در اثر این کودتا، کلرژه به روسیه بازگشت و استاروسلسکی فرمانده بریگاد قزاق در ایران شد اما رضا خان فرماندهی معنوی سایر افسران ایرانی را به دست آورده بود و افسران ایرانی از او تبعیت می‌کردند و استاروسلسکی همواره مجبور بود او را راضی نگه دارد.


گرایشات


مخالف با

جنبش جنگل


رضاخان در مقام وزیر جنگ نیروهای قزاق، ژاندارمری و نظمیه را متحد کرد و با استفاده از ارتش متحد توانست جنبش های خودمختاری در سراسر کشور از جملع جنبش جنگل را سرکوب کند.


حوادث مهم زندگی


رهبر

کودتای سوم اسفند 1299 در ایران


در این کودتا نیروهای قزاق به فرماندهی رضاخان وارد تهران شدند و ادارات دولتی و مراکز نظامی را اشغال کردند. پس از کودتا و همزمان با نخست وزیری سیدضیاءالدین طباطبایی، رضاخان با لقب سردار سپه به وزارت جنگ منصوب شد.

تبعید به

شهر ژوهانسبورگ

( از ۱۳۲۱ه.ش. تا ۱۳۲۳ه.ش. )
پس از کناره گیری از سلطنت به جزیره موریس و سپس ژوهانسبورگ تبعید شد و تا پایان عمر تحت نظر نظامیان انگلیسی زندگی کرد.


روابط خانوادگی


نام همسر

تاج الملوک آیرم لو

( از ۱۲۹۴ه.ش. تا ۱۳۲۳ه.ش. )
دومین همسر رضاشاه دختر یاور تیمور خان آیرم لو.

توران امیر سلیمانی

( از ۱۳۰۱ه.ش. تا ۱۳۰۲ه.ش. )
سومین همسر رضاخان، قمرالملوک امیرسلیمانی دختر عیسی خان مجدالسلطنه امیر سلیمانی بود.

عصمت­ الملوک دولتشاهی

( از ۱۳۰۲ه.ش. تا ۱۳۲۳ه.ش. )
چهارمین و آخرین ازدواج رضاشاه با عصمت الملوک دولتشاهی دختر مجلل الدوله دولتشاهي (نواده ي فتحعليشاه قاجار) بود.

نام پسر

نام دختر

نام نوه

دارای رابطه خانوادگی با

غلامعلی دولتشاهی

( از ۱۳۰۱ه.ش. )
در  1301 ه.ش رضاخان سردارسپه با دختر غلامعلی دولتشاهی ازدواج نمود و دولتشاهی از قاجاریه روی برگرداند و از طرفداران سردارسپه شد.

حسینعلی اسفندیاری


حسینعلی اسفندیاری باجناق رضاشاه بود.


رضا شاه پهلوی

تاریخ تولد ۱۲۵۷/۱۲/۲۴ه.ش.
تاریخ درگذشت ۱۳۲۳/۰۵/۰۴ه.ش.
محل تولد منطقه سوادکوه
آلاشت از توابع سوادکوه
محل درگذشت شهر ژوهانسبورگ
ملیت کشور ایران

توضیحات بیشتر:
  • پدرش داداش بیک، یاور فوج سوادکوه بوده‌است و پدران او نیز نظامی و از ایل پالانی بوده‌اند.مرگ پدرش در چهل روزگی رضا، موجب شد که مادرش نوش‌آفرین به تهران بازگردد. رضا و مادرش در محله سنگلج در تهیدستی زندگی می‌کردند. مخارج زندگی آنان تا هفت سالگی رضا برعهده سرهنگ ابوالقاسم آیرم‌لو بود. او در آن زمان بنام ابوالقاسم بیک، خیاط قزاقخانه بود و پس از مرگ وی سرتیپ نصرالله‌ خان آیرم زندگی آنان را اداره می‌کرد.
  • در نوجوانی وارد فوج سوادکوه شد. به بریگاد قزاق پیوست و مدارج نظامی را طی کرد. به فرماندهی نیروهای قزاق رسید و بعد از کودتای 1299 ه.ش وزیرجنگ شد. قدرت روزافزون او احمدشاه را وادار کرد او را به عنوان نخست وزیر بپذیرد.در 1304ه.ش توانست نمایندگان مجلس را متقاعد کند و پس از خلع احمدشاه و انقراض قاجاریه به عنوان پادشاه انتخاب شود.
  • رحمت‌علیشاه با رضاشاه رابطه بسیار صمیمی داشت، به نحوی که رضاشاه در دوران پادشاهی به ملاقات او می‌رفت و به توصیه‌های وی عمل می‌کرد. با توصیه او رضاشاه حکم اعدام زین‌العابدین رهنما ــ شوهر خواهرش ــ را به تبعید تقلیل داد.
  • پس از آغاز جنگ جهانی دوم، روابط صمیمانه رضاشاه با آلمان و حضور مهندسان آلمانی در ایران بهانه ای شد تا متفقین (شوروی و انگلیس) کشور را اشغال کنند، یپس از اشغال ایران، رضاشاه مجبور شد به نفع ولیعهدش محمدرضا از سلطنت کناره گیری کند. رضاشاه تحت نظر نیروهای انگلیسی از بندرعباس با کشتی از ایران خارج شد. ابتدا او را به سمت هند بردند. بعد به جزیره موریس منتقل شد و بالاخره در آفریقای جنوبی در شهر ژوهانسبورگ تحت نظر قرار گرفت و در همانجا درگذشت.
  • رضا شاه در طول دوران زندگی جمعا با چهار زن ازدواج کرد؛ اولین همسر او دختر عمویش صفیه (مریم) سوادکوهی بود که در جوانی درگذشت و همدم السلطنه پهلوی دختر اوست.
  • پیکر رضاشاه را پس از مرگ به مصر بردند و در آن‌جا به امانت گذاشتند. در اردیبهشت 1329 ه.ش جنازه به ایران آمد و با تشریفات رسمی به حضرت عبدالعظیم منتقل شد و در آرامگاه ویژه او دفن شد. در روز 24 دیماه 1357ه.ش و مدت کوتاهی قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، پیکر وی به همراه پیکر پسرش علی‌رضا پهلوی توسط محمدرضا، به مسجدالرفاعی مصر منتقل و دفن شد./ ف.م

done in 0.069 seconds