آخرین ویرایش : September 5, 2012

میرزا حسن خان پیرنیا

معروف به : مشیرالدوله، مشیرالملک

تحصیلات


محل تحصیل

شهر مسکو


وی تحصیلات خود را در رشته نظام و رشته حقوق در مسکو تمام کرد وی پس از اتمام تحصیلات نظامی در روسیه وارد دانشگاه مسکو شد و دوره دانشکده حقوق را نیز به پایان رسانید و در ضمن اشتغال به تحصیل سمت وابستگی (آتاشه) سفارت ایران را در پطرزبورگ نیز داشت.


مناصب و مشاغل


نخست وزیر

حکومت قاجار

( ۱۲۹۴ه.ش. )

زمان استعفای مستوفی‌الممالک از نخست وزیری، مشیرالدوله نماینده مردم تهران در مجلس سوم بود و احمدشاه پس از نظرخواهی از مجلس او را مأمور تشکیل کابینه کرد. مهمترين کار مشيرالدوله در اولين دوره نخست وزيری مذاکره با دولت های روس و انگليس برای تخليه ايران از قوای اشغالی آنها و لغو اختيارات فوق العاده مسيو مرنار بلژيکی رئيس کل گمرک ايران بود. انگليسی ها به نسبت به او نظر مساعدی نداشتند و نیروهای روسیه به بهانهٔ پیشروی قوای عثمانی، از قزوین به سوی تهران حرکت کردند و مجلس نیز با پیرنیا همراه نشد، در نتیجه، مشیرالدوله در۲۵ فروردین ۱۲۹۴ ه.ش بعد از حدود ۴۰ روز استعفا کرد.

حکومت قاجار

( ۱۲۹۹ه.ش. )

هنگامی که مشيرالدوله برای دومين بار به نخست وزيری منصوب شد انتخابات دوره چهارم مجلس شورای ملی در جريان بود و اولين تدبير او برای اينکه دولت را از قيد تعهدات ناشی از قرارداد 1919 رها سازد موکول ساختن اجرای اين قرارداد به نظر مجلس آينده بود. مشيرالدوله در اين دوره از زمامداری خود با مشکلات بزرگ ديگری هم مواجه بود که از جمله مهمترين آنها می توان به قيام ميرزا کوچک خان جنگلی در گيلان و قيام شيخ محمد خيابانی در تبريز اشاره نمود. مشيرالدوله در هر دو مورد برای حل مشکل از طريق مسالمت آميز سعی فراوان نمود، ولی نتيجه ای نگرفت. با اعزام مخبرالسلطنه به تبريز غائله خيابانی سرکوب و خود او کشته شد، ولی قوای اعزامی به رشت از عهده جنگلي ها برنيامد و اين مشکل تا پايان دوره زمامداری مشيرالدوله بر جای ماند. از سوی ديگر انگليسی ها که از تعليق قرارداد 1919 ناراضی بودند بنای کارشکنی و مخالفت با مشيرالدوله را گذاشتند و مشيرالدوله ناچار روز سوم آبان 1299 از کار کناره گرفت.

حکومت قاجار

( از ۱۲۹۹ه.ش. تا ۱۳۰۰ه.ش. )

مشيرالدوله برای سومين بار، يازده ماه پس از کودتای 1299 با رأی تمايل اکثريت قريب به اتفاق نمايندگان مجلس، به نخست وزيری منصوب شد. در کابينه جديد مشيرالدوله که روز سوم بهمن 1300 شمسی به مجلس معرفی شد، سردار سپه (رضاخان) وزير جنگ و سردار معظم خراسانی (تيمورتاش) وزير عدليه بودند. احمدشاه بعد از رأی اعتماد مجلس به دولت مشيرالدوله عازم اروپا شد. مداخلات سردار سپه در کار دولت منجر به استعفای مشيرالدوله از مقام نخست وزيری گرديد، کابینه سوم مشیرالدوله فقط چهار ماه و نيم دوام آورد.

حکومت قاجار

( ۱۳۰۲ه.ش. )

مشيرالدوله برای چهارمين و آخرين بار روز 26 خرداد سال 1302 با رأی تمايل مجلس و فرمان احمد شاه به نخست وزيری رسيد و بار ديگر به ناچار رضاخان سردار سپه را به وزارت جنگ خود برگزيد. مهمترين وظيفه چهارمين دولت مشيرالدوله انجام انتخابات مجلس پنجم بود، رضاخان که نقشه هايی در سر داشت، به وسيله نظاميان تحت فرمان خود در کار انتخابات مداخله می کرد. در اين ميان احمدشاه هم برای بار سوم به فکر مسافرت به اروپا افتاد و تلاش مشيرالدوله برای انصراف شاه از مسافرت در اين موقعيت حساس به جايی نرسيد. مشيرالدوله که خود را حريف سردار سپه نمی ديد تصميم گرفت به نفع قوام السلطنه از کار کناره گيری کند، سردار سپه متوجه قضيه شد و قوام السلطنه را به بهانه اينکه مشغول توطئه ای عليه او بوده و قصد ترور او را دارد توقيف کرد. مشيرالدوله برای آزادی قوام السلطنه به احمدشاه متوسل شد، ولی تنها کاری که احمدشاه توانست برای قوام السلطنه انجام دهد جلب رضايت رضاخان برای تبعيد او به اروپا بود. مشيرالدوله که کاری از پیش نمی برد، در اواخر مهرماه 1302 استعفای خود را تقديم احمدشاه نمود.

نماینده

مجلس شورای ملی ایران

( از ۱۳۰۲/۱۱/۲۳ه.ش. تا ۱۳۰۷/۰۵/۲۲ه.ش. )

مشيرالدوله در ادوار پنجم (1302/11/22 تا 1304/8/22)، ششم (1305/4/19 تا 1307/5/22) و هفتم از تهران به وکالت مجلس انتخاب شد ولی در دوره هفتم از قبول وکالت خودداری نمود.

مجلس شورای ملی ایران

( از ۱۲۸۵/۰۷/۱۴ه.ش. تا ۱۲۸۷/۰۴/۰۲ه.ش. )

پس از فتح تهران، میرزا حسن‌خان مشیرالدوله به نمایندگی از استرآباد به مجلس راه یافت، ولی به دلیل پذیرش مسئولیت وزارت عدلیه در کابینهٔ سپهدار از نمایندگی استعفا کرد. مشیرالدوله نماینده مردم تهران در مجلس سوم( 1293/9/14 تا 1294/8/21) نیز بود و احمدشاه پس از نظرخواهی از مجلس او را مأمور تشکیل کابینه کرد. با برگزاری انتخابات مجلس چهارم (1300/4/1 تا 1302/3/30) مشیرالدوله به نمایندگی از مردم تهران به مجلس رفت، اما پیش از افتتاح مجلس برای دومین بار به ریاست کابینه رسید و از نمایندگی استعفا کرد.

وزیر مختار

سفارت ایران در روسیه

( از ۱۳۱۹ه.ق. تا ۱۳۲۴ه.ق. )
چندی بعد وزیرمختاری سوئد و نروژ نیز به منصب وزیرمختاری روسیه منضم شد.

وابسته

سفارت ایران در روسیه


پیرنیا پس از اتمام تحصیلات در روسیه، در سفارت ایران در سنت پترزبرگ به سمت وابسته منصوب شد. 

موسس

مدرسه علوم سیاسی تهران

( از ۱۳۱۷ه.ق. )

میرزا نصرالله‎خان مشیرالملک در سال 1317ه.ق وزیرخارجه شد و پسرش میرزا حسن خان را به سمت ریاست دفتر وزارت خارجه تعیین نمود. میرزا حسن‌خان با حمایت مظفرالدین ‌شاه مدرسه وزارتخانه یا همان مدرسه علوم سیاسی تهران را تاسیس کرد تا ضمن کادرسازی برای وزارت خارجه، موقعیتی فراهم شود که مردم را با حقوق و قانون‌دانی اشنا کند. او خود در این مدرسه حقوق بین‌الملل درس می‌داد.


آثار


نویسنده

کتاب " تاریخ ایران باستان "


کتاب تاریخ ایران باستان (در سه جلد) نخستین کتابی است که به شیوه علمی و بر اساس مستندات و کشفیات باستان‌شناسی در باره گذشته تاریخی ایران نگاشته شد و هنوز هم مورد توجه‌است.

کتاب " حقوق بین الملل "



کتاب " داستان های ایران قدیم "




روابط خانوادگی


نام پدر

نام پسر

داود پیرنیا


داود پیرنیا فرزند حسن پیرنیا (مشیر الدوله) نخست وزیر اسبق ایران.

نام برادر

میرزا حسین خان پیرنیا مؤتمن الملک


حسین پیرنیا برادر کوچک حسن پیرنیا بود.

نام نوه

دارای رابطه خانوادگی با

میرزا محمد باقر نائینی


میرزا محمد باقر نائینی عموی حسن خان پیرنیا بود.

میرزا احمد خان علاءالدوله


میرزا حسن خان با دختر میرزا احمدخان علاءالدوله از اعضای درجه اول دربار مظفرالدین شاه پیوند زناشویی بست و در دوران حیاتش صاحب ۷ فرزند شد.


میرزا حسن خان پیرنیا

تاریخ تولد ۱۲۵۱ه.ش.
تاریخ درگذشت ۱۳۱۴/۰۸/۳۰ه.ش.
محل تولد شهر تبریز
محل درگذشت شهر تهران
پیرنیا بعد از دو سال بیماری سخت، در سن ۶۳ سالگی در خانه شخصی خود در خیابان منوچهری تهران درگذشت.
ملیت کشور ایران
مدفن امامزاده صالح در تهران

در آرامگاه خانوادگی


توضیحات بیشتر:
  • در سال 1313ق به لقب مشیرالملک نائل شد. در سال 1314 در کابینه میرزا احمد خان مشیرالسلطنه، وزیر عدلیه و ملقب به مشیرالدوله شد و در همین سال در کابینه ابوالقاسم خان ناصرالملک، وزیر خارجه شد. میرزا نصرالله‎خان مشیرالملک در سال 1317ق پس از فوت حاج شیخ محسن خان مشیرالدوله ملقب به مشیرالدوله و وزیر امور خارجه شد پسران خود را که بعضی از آنان تحصیلات خود را تمام نکرده بودند از اروپا خواست و برای میرزا حسن خان لقب مشیرالملکی گرفته او را به سمت ریاست دفتر وزارت خارجه تعیین نمود. بعد از اعلام مشروطیت، میرزا حسن خان مشیرالملک که در سفر دوم مظفرالدین شاه به اروپا در سال 1320 قمری به عنوان مترجم با شاه همراه شد. در بحبوحه انقلاب مشروطیت در ایران روش میانه‌روی در سیاست را انتخاب کرد و پس از صدور فرمان تأسیس عدالتخانه، در کمیسیونی که برای تهیهٔ نظامنامهٔ عدالتخانه دایر شد عضویت داشت. همچنین پس از صدور فرمان مشروطیت که برای تهیهٔ نظامنامهٔ انتخابات و قانون اساسی هیاتی تشکیل شد، پیرنیا به اتفاق برادرش حسین موتمن‌الملک کمک بسیاری در راه نگارش قانون اساسی جدید ایران کردند و وی مسئولیت ترجمهٔ قوانین ملل دیگر را بر عهده گرفت. پس از مرگ مظفرالدین‌ شاه، حسن پیرنیا مامور شد تا به منظور اعلام خبر تاج‌گذاری محمدعلی شاه به پطرزبورگ، پاریس و لندن سفر کند. او بعد از بازگشت به ایران به لقب «مشیرالدوله» که از القاب پدرش بود، ملقب شد، در کابینهٔ مشیرالسلطنه به وزارت عدلیه رسید و در کابینه ناصرالملک وزارت امور خارجه را برعهده گرفت. در سال ۱۹۰۷ میلادی که موعد اعلام قرارداد روس و انگلیس بود، مشیرالدوله طی نامه‌ای جوابی منطقی به سفارت روس و انگلیس داد که موجب رضایت عمومی آزادی‌خواهان و روشنفکران ایران شد. در 1302 شمسی نخست وزیر و وزیر کشور شد. پیرنیا پس از آنکه به کلی از مشاغل دولتی کناره‌گیری کرد، در ده سال آخر عمر اغلب به کارهای فرهنگی و علمی پرداخت و از جمله مشغول تالیف کتاب شد. هرچند مشیرالدوله تا پایان عمر خانه‌نشین بود، اما همچنان حساسیت خود را نسبت به مسائل مهم روز حفظ کرد و از جمله در مسائلی همچون قرارداد نفت در سال ۱۹۳۳ به بیان مخالفت‌های خود پرداخت.
  • وی به زبان های انگلیسی، فرانسه، عربی و روسی تسلط داشت.
  • خانه‌ای که حسن پیرنیا در آن زندگی می‌کرد به نام عمارت مشیرالدوله یا عمارت پیرنیا در زمره آثار ملی به ثبت رسیده است.

done in 0.0505 seconds