آخرین ویرایش : June 26, 2012

میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی

مناصب و مشاغل


صدراعظم

حکومت قاجار

( از ۱۲۵۰ه.ق. تا ۱۲۵۱ه.ق. )
عباس میرزا در بستر مرگ، میرزا ابوالقاسم را وزیر محمد میرزا قرار داد، پس از مرگ عباس میرزا با پشتکار قائم مقام از یک سو و حمایت صریح دولت روسیه (طبق مفاد عهدنامه ترکمن چای) از سوی دیگر، ولیعهدی محمد میرزا تصویب گردید و روانه آذربایجان شدند. یکسال بعد فتحعلی شاه درگذشت و تعدادی از شاهزادگان از جمله علی شاه ظل السلطان، حسینقلی میرزا فرمانفرما و حسنعلی میرزا شجاع السلطنه مدعی سلطنت شدند. قائم مقام با تدبیر بسیار مدعیان را ساکت و تعدادی را دستگیر و مجازات کرد و محمد شاه را بر تخت نشاند و به پاداش مقام صدارت را برعهده گرفت.
قائم مقام پس از برطرف کردن خطرات مدعیان سلطنت به اصلاح امور مالی پرداخت و با زیاده خواهی دولت های روسیه و انگلستان به مخالفت پرداخت. اما سعایت حاسدان محمدشاه را بدگمان ساخت و پس از یکسال و نیم صدارت عزل شد.

حاکم

منطقه همدان

( از ۱۲۳۹ه.ق. تا ۱۲۴۱ه.ق. )
سرپرستی فرخ سیر میرزا نیرالدوله در حکومت همدان را به عهده داشت.


گرایشات


مخالف با

دوره دوم جنگ ایران و روس در دوره قاجار

( از ۱۲۴۱ه.ق. تا ۱۲۴۳ه.ق. )
در سال 1242ق فتحعلی‌شاه به آذربایجان رفت و مجلسی از رجال و اعیان و روحانیون و سرداران و سران ایلات و عشایر ترتیب داد تا درباره صلح یا ادامه جنگ با روس‌ها، به مشورت پردازند. در این مجلس تقریباً عقیده عموم به ادامه جنگ بود اما قائم مقام برخلاف عقیده همه با مقایسه نیروی مالی و نظامی طرفین، اعلام کرد که ناچار باید با روس‌ها از در صلح درآمد. این نظر که صحت آن بعد‌ها بر همه ثابت شد، در آن روز همهمه‌ای در مجلس انداخت و جمعی بر وی تاختند و او را به داشتن روابط پنهانی با روس‌ها متهم کردند. پس دوباره از کار برکنار و به خراسان اعزام شد.
بعد از شکست ایران در ماه ربیع‌الثانی سال 1243ق قوای روس به فرماندهی «گراف پاسکوویچ» به تبریز رسید. شاه، قائم مقام را خواست، از او دلجویی کرد و با دستورهای لازم و اختیارنامه عقد صلح به نام ولیعهد، روانه تبریزش کرد. میرزا ابوالقاسم در کار صلح و عقد معاهده با روس، تلاش فراوانی کرد و ضمن معاهده، حمایت تزار را نسبت به خانواده عباس میرزا جلب و پادشاهی را با وجود برادران بزرگ و مقتدر دیگر در میان فرزندان او تثبیت کرد.


آثار


نویسنده

کتاب "منشآت و مکاتیب قائم مقام"


قائم مقام در علوم حکمت و ادب و نظم و نثر فارسی و عربی استادی مسلط بود. «منشآت و مکاتیب» او نمونه نثر فصیح آن عصر و به سبک گلستان سعدی است. 

کتاب "مثنوی جلایرنامه"


قائم مقام علاوه بر نثر، در شعر نیز مهارتی داشت و از سبک خراسانی پیروی می‌کرد. از آثار معروف او مثنوی (جلایرنامه) است که از زبان جلایر یکی از نوکران اوست.


روابط خانوادگی


نام پدر

نام پسر


تاریخ تولد ۱۱۵۸ه.ش.
تاریخ درگذشت ۱۲۱۴/۰۴/۰۶ه.ش.
محل درگذشت شهر تهران
میرغضب‌باشی، او را خفه کرد. 
ملیت کشور ایران
مدفن حرم شاه عبدالعظیم حسنی در شهر ری

توضیحات بیشتر:
  • در سال 1237ق میرزا بزرگ درگذشت و میرزا ابوالقاسم به امر فتحعلی‌شاه به جانشینی پدر نائل آمد و لقب "سیدالوزراء" و "قائم مقام" یافت و به وزارت نایب‌السلطنه ولیعهد ایران رسید. قائم مقام که با بعضی از کارهای ولیعهد مخالفت می‌کرد، پس از یک سال وزارت در اثر تلاش مخالفانش به اتهام دوستی با روس‌ها از کار برکنار شد.
  • در سال 1241ق میرزا ابوالقاسم دوباره به پیشکاری آذربایجان و وزارت نایب‌السلطنه منصوب شد و با دختر نهم فتحعلی شاه بنام گوهرملک خانم معروف به شاه بی‌بی، خواهر عباس میرزا نایب‌السلطنه ازدواج کرد. گوهر ملک خانم دومین ازدواجش با قائم مقام فراهانی بود و تا مرگ قائم مقام ادامه داشت. حاصل این پیوند 3 فرزند پسر بنام‌های محمد، علی و ابوالحسن بود.
  • در جنگ دوم ایران و روس مشاور عباس میرزا بود. عهدنامه ترکمانچای در پنجم شعبان 1243ق به خط قائم مقام تنظیم و امضا شد و قائم مقام که خود حامل نسخه‌ای از عهدنامه بود، به تهران آمد و درباره آن توضیحات لازم را داد و شش کرور تومان غرامت را که مطابق عهدنامه بایستی به دولت روس پرداخت شود، گرفت و بار دیگر با سمت پیشکاری آذربایجان و وزارت ولیعهد به تبریز مراجعت کرد.
  • قائم مقام مردی باهوش، کاردان، خودپسند و مغرور بود که در پیشبرد مقاصد خود از هیچ اقدامی خودداری نمی‌‏کرد و این ویژگی‌ها موجب شد قائم مقام در میان درباریان مورد حسد و بغض باشد، آن چنان که به بدگویی از وی نزد شاه می‌پرداختند و آرام آرام زمینه بدگمانی شاه قاجار به وی را فراهم آوردند. این‌چنین بود که سرانجام حاج میرزا آقاسی موفق شد در دومین سال سلطنت محمدشاه فرمان قتل قائم مقام را از وی بگیرد و پس از شش روز حبس در حوضخانه قصر نگارستان، شب آخر ماه صفر اسمعیل‌خان ‌قراچه‌داغی میرغضب او را خفه کرد.

done in 0.0222 seconds